خفه شو تا گفتگو کنند![1]

نگاهی به کتابِ «راهنمایِ نگارشِ گفتگو»

فرهاد گلريزان

از نشرِ نخستِ «راهنمایِ نگارشِ گفتگو» ده سال می‌گذرد. کتابی خوش‌خوان، کاربردی و ريزبين، که طبق آخرين اطلاعاتم، هنوز به نشرِ سوم هم نرسيده است. ويليام نوبل، نويسنده‌یِ کتاب، با ذکرِ خاطره‌ای آموزشی از مضراتِ آشکارِ ضعفِ گفتگو، و آسيب‌هايي که بر قامتِ داستان می‌زند، آغاز کرده و در بخشِ نخستِ کتاب، زيرِ عنوانِ «شاه‌کليدهایِ گفتگونويسی»، به نقشِ گفتگو در خلقِ تنش، شخصيت‌پردازی، صحنه‌پردازی، و پوياييِ داستان[2]؛ تفاوت گفتگویِ داستانی و گفتگویِ رايجِ زندگیِ روزمره، و وجوه مختلفِ گفتگو می‌پردازد.

از محسناتِ کتاب يکی هم اين است که در انتخابِ مثال‌هايش دقت فراوانی به‌چشم خورده، و گرايشِ ادبیِ خاصی بر اين انتخاب سايه نينداخته است. هرجایِ کتاب، به فراخورِ موضوع، مثالی از کتابی يا داستانی (مشهور يا گم‌نام) می‌بينيم، که به‌ظاهر، بهترين انتخابِ ممکن است. نويسنده، خود نيز، اين روحيه‌یِ تکثرگرایِ حرفه‌ای را يکی، دو جا، به بهانه‌ای، يادآوری کرده، ازجمله در فصل ششم کتاب، زيرِ عنوانِ «وجوهِ مختلفِ گفتگو» می‌نويسد: «... آشغالِ يکی، گنجِ ديگری است.»

بخشِ دومِ کتاب، «جزئياتِ گفتگو» نام دارد و به گمانم کاربردی‌ترين بخشِ کتاب است. تقابلِ گفتگو و روايت (به‌عنوانِ دو ابزارِ يکی باواسطه‌یِ راوی و ديگری "به‌ظاهر" بی‌واسطه)، بحثی درباره‌یِ افعالِ ارجاع‌دهنده‌یِ ديالوگ، کنشِ شخصيت‌ها درحينِ گفتگو، نقشِ لهجه در گفتگونويسی[3]، پرشِ صحنه و فلاش‌بک، تک‌گويیِ درونی و جريانِ سيالِ ذهن، تفاوتِ گفتگونويسی در رمان و داستانِ کوتاه، گفتگو در گفتگو، سوال و جواب، اصطلاحاتِ عاميانه و تخصصی، گفتگو در طنز و طنازی در گفتگو، زمينه‌چينی با گفتگو، شروع و پايانِ مبتنی بر گفتگو، و دستِ آخر ضرباهنگِ گفتگو، چهارده فصلِ اين بخش را شامل می‌شوند. چهارده فصلی که بی‌شک پس از خواندنِ کلياتِ بخشِ اولِ کتاب، نه تنها برایِ مشتاقانِ نويسندگی درس‌هايی کاربردی دارد، علاقمندانِ جدی و پي‌گيرِ ادبياتِ داستانی را نيز با نکته‌سنجی‌هايی آشنا می‌سازد که لذتِ خواندن و دوباره خواندنِ آثارِ بزرگِ ادبيات را دوچندان بچشند.

چند فصلی از «راهنمایِ نگارشِ گفتگو» که با ترجمه‌یِ عباسِ اکبری و به‌وسيله‌یِ انتشاراتِ صدا و سيما به چاپ رسيده، پيش‌تر در مجله‌یِ اينترنتیِ «جن و پری» بازنشر شده بود. اينک بخشِ آخرِ اين کتاب را که با نامِ «استفاده‌یِ نادرست و بيش از حد از گفتگو»، درباره‌یِ محدوديت‌هایِ اخلاقی و قانونیِ گفتگونويسی می‌گويد، بخوانيد.
 

نظر بدهيد

استفاده از مطالب  پاتوق ادبی یا نقل آنها با ذکر منبع، یا لینک مستقیم امکان‌پذیر است